صفحه اصلی | شعر و ادب | فردوسی و شهنامه وسلطان بزرگ خراسان محمود غزنوی پژوهشی در مورد شهنامه فردوسی

فردوسی و شهنامه وسلطان بزرگ خراسان محمود غزنوی پژوهشی در مورد شهنامه فردوسی

اندازه حروف Decrease font Enlarge font
فردوسی و شهنامه وسلطان بزرگ خراسان محمود غزنوی پژوهشی در مورد شهنامه فردوسی فردوسی و شهنامه وسلطان بزرگ خراسان محمود غزنوی پژوهشی در مورد شهنامه فردوسی

سالهای پایانی دوره سامانی، خراسان گرفتار آشوب‏ های چندی بود تا آن که محمود غزنوی به سال ۳۸۷ بر آن تسلط یافت و آرامش برقرار شد. حضور محمود برای فردوسی، نوید امن و امان بود و به همین دلیل او را فریدون بیدار دل نامید: فریدون بیدار دل زنده شد زمان و زمین پیش او بنده شد.

 

 

 

افسانه‌ و جعل و دروغ های فراوانی را دربارهٔ شاهنامه و فردوسی گفته اند. بی پایه بودن بیشتر این افسانه ‌ها به‌آسانی با بهره گیری از بن مایه‌ های تاریخی یا با بهره گیری از سروده‌ های شاهنامه روشن می‌ شود. 

از جمله ی این دروغ بافی ها یکی هم: 

بسی رنج بردم در این سال سی          عَجَم زنده كردم بدین پارسی 

در نسخه ‌های كهن تر شاهنامه این بیت چنین آمده‌ است:

   

من این نامه فرخ گرفتم به فال           بسی رنج بردم به بسیار سال.

بزرگ نمایی و بزرگ سازی دیگری میتوان از ایران نام برد و در نسخه های شاهنامه این نام خیلی زیاد و زیاد گنجانیده شده است و باری در جایی خوانده بودم:

هرکه تاریخ را بخواند هیچ ارتباطی بین آریا و ایران و تمدن با شکوه سومریان پیدا   نمی کند اگر هم پیدا کنند نمی تواند بگوید چون مردم بدوی آریایی با آمدن بهاین فلات که متعلق به هیچ کس نیست تمدن های با شکوه سومری را مورد حمله و  تاخت قرار دادند که متاسفانه ایرانی های به ظاهر روشنفکر به صورت عمدی این واقعه را پنهان می کنند و در سطری تاریخ و ادبیات منطقه هرچه که خوب است می گویند از ایران است، خوب است که بشر تمام وقایع را ثبت می کند اگر هم نمی کرد حتما می گفتند ادیسون و دانشمندان بزرگ جهان ایرانی هستند.

روزنامه اطلاعات در مقاله ی مینویسد:

تا اوایل قرن بیستم، مردم جهان کشور ما را با نام رسمی "پارس یا پرشین" می شناختند، اما در دوران سلطنت رضاشاه حلقه ای از روشنفکران باستان گرا مانند سعید نفیسی، محمد علی فروغی و سید حسن تقی زاده با حمایت مستقیم رضاشاه گردهم آمدند که نام کشور را رسما به "ایران" تغییر داده و به این منظور اقداماتی انجام دادند. . . "سعید نفیسی" از مشاوران نزدیک رضاشاه به وی پیشنهاد کرد نام کشور رسما به "ایران" تغییر یابد، این پیشنهاد در آذر ماه ۱۳۱۳ شمسی رنگ واقعیت به خود گرفت.

حتا در بسا موارد زندگى، از جهات گوناگون، سال تولد، سال مرگ، مقدار سن، محل تحصیل، چگونگى تحصیل، رشته‏ هاى تحصیلى، نام و هویت استادان، و تهیه ی شاهنامه و حضور فردوسی به دربار غزنه . . . یا مجهول اند و یا اختلاف جدی بین پژوهشگران وجود داشته و آنها را در غبارى از ابهام فرو برده است. چه رسد به اینکه تعدادی کورذهنانه اختلاف سلطان غزنه و فردوسی را رنگ و بوی مذهبی داده و فردوسی را شیعه معرفی نموده اند.

حسن راشدی در مورد دست برد و جعل نگاری تعداد دانشمندان بی دانش در فدراسیون فرهنگی تورکان افغانستان مینویسد:

آرتیر مالارلا بورادا گتیریریك بنا به نوشته مجله فردوسی، چندی است آقای فریدون جنیدی فردوسی شناس و شاهنامه پژوه به اصطلاح انقلابی در شاهنامه پدید آورده است.

وی تصمیم گرفته است اشتباهات فردوسی را در سرودن شاهنامه با ۶۰ هزار بیت، اصلاح کرده و ۳۰ هزار بیت از۶۰ هزار بیت این سروده را که شامل مدح سلطان محمود غزنوی و دیگر ابیات کم مایه است را دور ریزد و شاهنامه ای در شان و شوکت حکیم طوس ارائه دهد.

بنا به اعتقاد فریدون جنیدی ۳۰ هزار بیتی که ایشان از شاهنامه برداشته است نمی تواند سروده حکیم ابوالقاسم فردوسی باشد و به احتمال زیاد توسط “مودود” نوه سلطان محمود و جهت تعریف و تمجید از پدر بزرگش به شاهنامه افزوده شده است؛ لاکن ادعای استاد بزرگ آقای فریدون جنیدی را حتی شاگردانش (که آنها نیز شاگردانی را تربیت کرده اند) هم قبول ندارند، چرا که معتقد هستند در هیچ منبع ادبی- تاریخی ده قرن گذشته بعد از فردوسی و توسط هیچ شاعر و محققی از اینکه فردوسی در سرودن شاهنامه ۳۰ هزار بیت و یا حتی کمتر از ۶۰ هزار بیت شعر گفته باشد اشاره ای نشده است.

شاگردان جنیدی که فردوسی پرستان و شاهنامه دوستان قهاری هم هستند از اینکه چه در منابع ده قرن گذشته و از نزدیکترین زمان به فردوسی، تا فردوسی پژوهان سرشناس متاخر غرب چون ژول مول، ژول شامپیون، کنت لولوف، وولف، آته، لیدن، روکرت، ادوارد براون، و بسیاری دیگر از فردوسی شناسان داخلی و خارجی هرگز شبهه ای در ۶۰ هزار بیت بودن شاهنامه نداشته اند، کار استاد خودرا خطای بزرگ ادبی دانسته و اشتباه ایشان را موجب خوشحالی باصطلاح پان ترکها، پان عربها، و پان کردها می دانند . . .

البته طبیعی است شاهنامه پرستان، شوونیسم فارس و باستانگرایانی از این دست که مقام فردوسی را تا بلندترین مرتبه ممکن و تا درجه عاری از خطا و تمایلات انسانی می رسانند هرگز انتظار ندارند چنین موجود عاری از خطا و لغزش مدح چنین ”چاپلوسانه” ای از سلطان محمود غزنوی نماید!

. . . از فردوسی گرفته تا عنصری، عسجدی، منوچهری دامغانی، فرخی سیستانی، مسعود سعد سلمان، سنایی غزنوی، انوری ابیوردی، جمال الدین اصفهانی، اثیرالدین اخسیکتی، امیر خسروی، سعدی و حافظ شیرازی، فخرالدین عراقی و دیگر فارسی سرایان، همه و همه مداح سلاطین ترک و مغول بودند و به همین خاطر هم هست که زبان فارسی به زبان دری، یعنی زبانی که در دربار سلاطین و پادشاهان برای تعریف و توصیف از آنها مورد استفاده قرار می گرفته مشهور شده است . . .

نسخه های ذیل شاهنامه تا حدودی مورد تایید است: تلاش حمدالله مستوفی در تصحیح شاهنامه در قرن هشتم و شاهنامهٔ بایسنغری در قرن نهم هجری، اولین تصحیح شاهنامه در کلکته صورت گرفت و بار اول به شکل ناقص در۱۱۹۰ شمسی (توسط ماثیو لمسدن) و بار دوم به طور کامل در ۱۲۰۸ (به تصحیح ترنر ماکان انگلیسی) منتشر شد. از مصححین بعدی شاهنامه می ‌توان از ژول مول فرانسوی، وولرس و لاندوئر هالندی، ی. ا. برتلس روس، نام برد.

سلطان محمود غزنوی، سومین شاه سلسله ‏ی غزنویان از سال (۳۸۷ ق) پس از شكست دادن برادرش اسماعیل، حكومت را به دست گرفت و با غلبه بر امیران صفاری، سامانی، آل بویه، آل زیار و خوارزمشاهیان بر شمال و شرق ایرانِ آن روز استیلا یافت. سلطان محمود غزنوی به تدریج سرزمین‏ های بیشتری را ضمیمه‏ ی قلمرو خود نمود. او دوازده بار به سرزمین هندوستان لشكركشی كرد اما سرانجام پس ازسی و چهار سال سلطنت، در غزنین درگذشت. سلطان محمود غزنوی، اولین پادشاه مستقل و بزرگ ‏ترین فرد خاندان غزنوی است كه به دلیری و بی ‏باكی و كثرت فتوحات و شكوه دربار در تاریخ، بسیار مشهور شده است. غزوات وی در هند و ایران و غنائمی كه از آن جا آورده، اجتماع علما و شعرا در دستگاه او و اشعار و كتبی كه به نام او ترتیب یافته بود، نام سلطان محمود غزنوی را در اطراف عالم، معروف كرده است. افرادی همانند عُنصری بلخی، فَرُّخی سیستانی، عَسجَدی مَروَزی، كسایی مروَزی و غضایری رازی و نیز فردوسی طوسی از شاعران دربار او بودند. هم ‏چنین از علمای دستگاه محمودی، هیچ كس جلیل القدرتر از ابوریحان بیرونی نیست.

فردوسی زمانی کتابش را به سلطان محمود غزنوی تقدیم کرد، چشمداشت صله و کمک از او داشت. گفته‏ اند که او با این که دهقان زاده بود و ثروتمند، اما آن گونه که خود می‏ گوید، در این اواخر به درویشی و فقر افتاده بود:

همی چشم دارم بدین روزگار

که دینار یابم من از شهریار

که تا روز پیری مرا بر دهد

بزرگی و دینار و افسر دهد

که باشد به پیری مرا دستگیر

خداوند شمشیر و تاج و سریر.

نتیجه آن شد که فردوسی از سوی سلطان محمود، طرفی نبست و در آخرین اشعار خود سوگمندانه چنین سرود:

سی و پنج سال از سرای سپنج

بس رنج بردم به امید گنج

چو بر باد دادند رنج مرا

نبد حاصلی سی و پنج مرا

کنون عمر نزدیک هشتاد شد

امیدم به یکباره بر باد شد.

نوشته ‏اند که فردوسی پس از آن که از محمود نا امید شد، هجونامه ‏ای درباره او سرود و وی را سخت نکوهش کرد. کسانی از محققان در این که این هجونامه از فردوسی باشد، تردید کرده‏ اند.

نظامى گوید كه در راه بازگشت از هندوستان سلطان را دشمنى بود كه حصارى استوار داشت. سلطان پیامى براى وى فرستاد كه تسلیم شود و هنگامى كه پیك او باز میگشت از وزیرش پرسید: «چه جواب داده باشد؟». وزیر گفت:

اگر جز به كام من آید جواب

من و گرز و میدان و افراسیاب.

این بیت شاه را به یاد شاعر دل‌ شكسته انداخت و هنگامى كه به پایتخت آمد، بنا به نوشتهء نظامى عروضى شصت ‌هزار دینار براى فردوسى فرستاد، اما نوشداروى او هنگامى رسید كه سهراب مرده بود و «جنازهء فردوسى را به دروازهء رزان بیرون همى بردند».

فردوسی از کار خویش بهره مادی نبرد، اما اثر وی به طور شگفت ‏آوری در میان توده‏ های مردم باقی مانده و از آنروزگار تا کنون موقعیت خود را حفظ کرده است.

در دولت‌ غزنوی‌، برای‌ حمایت ‌از علم‌ و فرهنگ‌ کار های بزرگی صورت‌ گرفت‌. میگویند که‌ سلطان محمود غزنوی در دربار خود، یک‌ دیوان‌ ویژه‌ شاعران‌ ایجاد کرد و در سفرهایش‌، چهار صد شاعر حضور داشتند. به‌ هر روی‌، تنها شرایط‌ مساعد موجود در درگاه‌ می ‌توانست‌ کسانی‌ مانند عنصری‌ بلخی‌، فرخی‌ سیستانی ‌و منوچهری‌ دامغانی‌ را فراهم‌آورد.

در دربار غزنه شاعران بیشماری بوده اند و از جمله میتوان از فرخی نامبرد که بیش‏ تر اشعارش ستایش شاهان غزنوی است و از این جهت، در میان بیش ‏ترین شاعران، شاخص است. در عین حال، شعر او، در مقایسه با شاعران پیشین، شعری پیشرفته و پخته ‏تر است. او به ویژه در قصیده سرایی آن هم با زبانی ساده‏ روان، مهارتی ستودنی دارد. او به سال ۴۲۹ درگذشت. از وی نه هزار بیت به یادگار مانده که به چاپ رسیده است. شاعر برجسته دیگر دربار غزنوی، ابو القاسم حسن بن احمد عنصری بلخی (۴۳۱) است. شاهدیم که ادبیات پارسی تا این زمان در خراسان و سیستان و ماوراء النهر جای دارد. وی در دربار محمود به جایگاه والایی رسید و ثروت زیادی از راه ستایش امیر محمود و سایر کارگزاران دولت غزنوی به دست آورد.

عنصری شاعری عالم و آگاه بوده و به دلیل آشنائیش با اندیشه‏ های علمی و فلسفی رایج، بخشی از آن مطالب را در اشعار خویش آورده است. بسیاری از اشعار وی از میان رفته و در حدود دو هزار بیت از او برجای مانده است.

ستایش سلطان محمود درشاهنامه، سند محکمی بر بنیاد دروغگویان و جعل کاران تاریخ و بخصوص دست اندرکاران بی بی سی فارسی:

جهان آفرین تا جهان آفرید               

چنین مرزبانی نیامد پدید

چو خورشید بر چرخ بنمود تاج                  

زمین شد به کردار تابنده عاج

در و دشت برسان دیبا شدی             

یکی تخت پیروزه پیدا شدی

نشسته برو شهریاری چو ماه            

یکی تاج بر سر به جای کلاه

رده بر کشیده سپاهش دو میل           

به دست چپش هفتصد ژنده پیل

نپیچد کسی سر ز فرمان اوی           

نیارد گذشتن ز پیمان اوی

همیشه تن آباد با تاج و تخت            

ز درد و غم آزاد و پیروز بخت

کنون باز گردم به آغاز کار              

سوی نامه‌ ی نامور شهریار.

 شاهنامه فردوسی مجموعه ای از داستانهای ملی و تاریخ باستانی پادشاهان قدیم و پهلوانان بزرگ سرزمین ماست که کارهای پهلوانی آنها را همراه با فتح و ظفر و مردانگی و شجاعت و دینداری توصیف می کند. فردوسی پس از آنکه تمام وقت خود را صرف ساختن چنین اثر گرانبهای کرد، در پایان آن را به سلطان محمود غزنوی عرضه داشت، تا شاید از سلطان محمود صله و پاداشی دریافت نماید و باعث ولایت خود شود. سلطان محمود هم نخست وعده داد که شصت هزاردینار به عنوان پاداش و جایزه به فردوسی بپردازد. ولی اندکی بعد از تصمیم خود منصرف گردید و فردوسی ازین تصمیم سلطان محمود رنجیده خاطر شد و از غزنی که پایتخت غزنویان بود بیرون آمد و مدتی را در سفر بسر برد و سپس به زادگاه خود بازگشت.

اگر مرگ داد است بی‌ داد چیست

زمرگ این همه بانگ و فریاد چیست

از این راز جان تو آگاه نیست

وزین پرده اندر، تو را راه نیست

همه تا در آز، رفته فراز

به کس در نشد، این در آز باز

به رفتن اگر بهتر آیدت جای

گر آرام گیری به دیگر سرای

نخستین به دل، مرگ بستایدی

دلیر و جوان خاک نپساودی

در حدود یکهزارسال پیش از امروز در خراسان کودکی پا به عرصه وجود گذاشت که در تقدیر و قسمت وی رقم زده شده بود تا نام خود و ملت خویش را در جهان جاویدان گرداند و افتخارات ملت کهنسال خود را زنده کند و خود و اثرش از نامداران و برجسته گان جهان بحساب آیند. آن کودک ابوالقاسم حسن فرزند اسحق شرف شاه و تخلص اش "فردوسی" و آن اثر جاویدان و فنا نا پذیر حماسه ملی خراسانیان شاهنامه است که شاهکار شعر و ادب دری در جهان بشمار می آید. فردوسی علوم متداول عصر را در نزد علمای روستای طوس بیا موخت و بعد از تحصیل و سواد در دانش های مختلف عصر و زمانش به تحقیق و تدبیر پرداخت. چون شخص متفکر و تیز هوش بود بعد از مطالعه هر نوع آثار به تفکر می پرداخت. قبل از فردوسی بسیاری از شاعران دیگر تیز به سرایش شاهنامه پرداخته بودند که از جمله یکی آن دقیقی بلخی بود که آنرا به آخر رسانده نتوانست و کشته شد. فردوسی دنباله کار او را ادامه داد و از جمله هزار بیت آنرا در شاهنامه آورد و از اوبه سپاس و احترام یاد کرده، فردوسی برای اتمام شاهنامه به جمع آوری اسناد و ماخذ پرداخت و یکی از ماخذ بسیار معتبر آن شاهنامه ابو منصوری است که قسمت بزرگ داستان ها را از آن گرفته و به نظم در آورده است. فردوسی بکمک موبدان و دهقانان زردشتی از متن های پهلوی هم استفاده کرده و از ماخذ های عربی، پهلوی دری که در آن تاریخ گذشته آریایی ها نوشته شده بود نیز استفاده کرده است. شهنامه دارای سه بخش ا ست.

قسمت اول آن شامل افسانه های حماسی ده پادشاه نخستین وابسته بدوران پیشدایان است.

قسمت دوم آن داستان قهرمانی های رستم است و قسمت سوم شاهنامه مربوط بدوران ساسا نیان و حوادث تاریخی استیلای اعراب می باشد. همچنان در شاهنامه فردوسی تاثیر اندیشه های جنبش "شعوبیه" نیز بخوبی هویدا است.

اَلا ای برآورده چرخ بلند

چه داری به پیری مرا مستمند

چو بودم جوان برترم داشتی

به پیری مرا خوار بگذاشتی

به جای عنانم عصا داد سال

پراکنده شد مال و برگشت حال.

فردوسی را باید پیشرو کسانی دانست که به آرین زمین روح تازه داده و عظمت تمدن باستانی ما را به جهانیان نشان داده است. بصورت کلی آیده های اساسی شاهنامه فردوسی پاسداری از عدالت، بلند همتی، شرافتمند، بودن، بر ضد ستم قیام کردن، میهن پرستی، جا نبداری از زحمتکشان و عدالت خواهی شاهان و غیره می باشد که در سیما و کرکتر های مثبتی چون:

مزد ک، زردشت، فریدون، کاوه، رستم، سیاوش، اسفندیار، رودابه، کتایون و تهمینه.

و سیما های منفی چون: ارجاسب، سودابه، افراسیاب، ضحاک و غیره تمثیل یافته است. فردوسی مدت تقریباً سی تا سی و پنج سال بالای شاهنامه کار کرد و زحمت کشید و بعد از تمام آنرا برای سلطان محمود غزنوی که دربارش مملو از شاعران، علما و دانشمندان بود پیشکش نمود که متاسفانه از طرف سلطان محمود نواخته نشد. بعدآ که سلطان از ارزش شاهنامه و فردوسی آگاه می شود به ندیمان خود دستور میدهد که فوراً اسپان را زر و سیم و طلای سرخ بار نموده تقدیم شاعر نمایند و شاعر دل آزرده را بحضورش حاضر نمایند. مطابق هدایت سلطان ندیمان وقتی از در ده داخل آن میشود و سراغ فردوسی را میگیرند که متاسفانه می بینند از در دیگر ده مردم جنازه شاعر بزرگ را بدوش گرفته برای تدفین به دیار خاموشان می برند. شاهنامه فردوسی کتابی است در ادبیات دری منحصر بفرد. فردوسی چنان کاخ رفیع آسیب ناپذیر "شاهنامه" را بنیان گذاشته که تا جهان است پاینده و جاویدان خواهد بود. چنانکه خود وی گفته است:

بنا های آباد گردد خراب        زباران و از تابش آفتاب

پسی افگندم از نظم کاخ بلند       که از باد و باران نیاید گزند

نمیرم ا ز ین پس که من زنده ام    که تخم سخن را پرا گنده ام.

ادامه در بخش دوم ....

Subscribe to comments feed نظرات (1 نوشته شد):

Elham در 07/06/2013 05:57:46
avatar
great love this site thanks alot
رای مثبت رای منفی
0
مجموعه نتایج: 1 | نمایش: 1 - 1

نظر خود را بنویسید comment

  • Bold
  • Italic
  • Underline
  • Quote

لطفا کد امنیتی را وارد کنید:

  • email ارسال به دوستان
  • print نسخه چاپی
  • Plain text نسخه ساده
برچسب
برچسبی برای این خبر وجود ندارد
ارزیابی این خبر
0