صفحه اصلی | شعر و ادب | معرفی نامه و شاه کار های سنائی غزنوی

معرفی نامه و شاه کار های سنائی غزنوی

اندازه حروف Decrease font Enlarge font
معرفی نامه و شاه کار های سنائی غزنوی

المجد مجدود بن‌ آدم‌ موسوم‌ به‌ سنائي‌ غزنوي‌ از شعراي‌ معروف‌ قرون‌ پنجم‌ وششم‌ هجري‌ در سال‌ 473 هجری قمری ‌

ابوامجدمجدود بن آدم سنائی غزنویابو

__________________________________


ابوالمجد مجدود بن‌ آدم‌ موسوم‌ به‌ سنائي‌ غزنوي‌ از شعراي‌ معروف‌ قرون‌ پنجم‌ وششم‌ هجري‌ در سال‌ 473 هجری قمری ‌ در شهر غزنين‌ ( غزنه باستان ) به‌ دنيا آمد و در یک بیت از اشعار خویش در رابطه به زادگاه اش چنین کفته است .

 

گــــرچه مولــــــد زمن غزنین است

نقش شعرم چو نقش ماچین است

  

 

و در جای دیگری آورده است :

 

شـــادمان باش ازمن و از خـــود کــه اندر نظـــم و نثــــر 

نه ز خراسان چون توئی زاده است و نه ز غزنین چـو من

  

نام پدر سنائی آدم بوده که در نوشته اکثریت از مورخین به همین نام یاد شده است و نیز خود وی در رابطه به پدر خود چنین فرموده:

  

پــدری دارم از نـــژاد کـــرام

از بزرگی که هست آدم نام



 

 

وي‌ در آغاز جواني‌ شاعري‌ درباري‌ و مداح‌ سلطان مسعود بن‌ ابراهيم‌ غزنوي‌ و بهرام‌ شاه‌ بن‌ مسعود بود، ولي‌ پس‌ از سفر به‌ خراسان‌ و اقامت‌ چند ساله‌ در آن‌ ولايت و ملاقات‌ با مشايخ‌ تصوف‌ تغييري‌ اساسي‌ در روحيات‌ و اخلاقيات‌ او ايجاد شد و در نهايت‌ به‌ زهد و انزوا و تأمل‌ در حقايق‌ عرفاني‌ رو ‌ آورد.

آنچه از دیوان و سائر آثار سنائی غزنوی بدست آمده است از آن معلوم میشود که وی در زمان مسعود سوم به شعر و شاعری پرداخته است.  

از زمان‌ سفر های وی در شهر های مشهور خراسان چون بلخ ، نیشاپور ، هرات ، سرخس و ...                                              شخصيت‌ حقيقي‌ اين‌ شاعر بزرگ‌ آشكار گشت‌ و به‌ سرودن‌ قصائد معروف‌ خود در زهد و عرفان‌ و وعظ و ايجاد منظومه‌ هاي‌ مشهور پرداخت‌.

سنائی غزنوی در تی سفرش در بلخ با مردم آن جا رویه بسیار خوبی داشته که توانسته در زمان مدتی که در بلخ بسر برده دوستان خوبی را کسب کند که از جمله میتوان احمد عارف و خواجه زکی بلخی را نام برد .

سنائي‌ در طريقت‌ و سير و سلوك‌ مريد شيخ‌ ابو يوسف‌ يعقوب‌ همداني‌ بوده و مولانا جلال‌ الدين‌ رومي با وجود كمال‌ فضل‌ ،خود را از متابعان‌ و پيروان‌ او دانسته‌ است‌. وي‌ يكي‌ از بزرگ‌ترين‌ شاعران‌ ادب فارسی و دری و معروف‌ ترين‌ شاعر صوفي‌ و بنيانگذار اين‌ فن‌ بشمارمي‌ رود كه‌ در سبك‌ شعر فارسي‌ و ايجاد تنوع‌ و تجدد در آن‌ نقش‌ بسزائي‌ ايفا نموده‌ است‌.

کدام آثار سنائی غزنوی بزرگترین شاعر قرن که مطالعه و بررسی شده است ازجمله کوچکترین اشعار اش اشاره به ارادت وی نسبت به شیخ مذکور به نظر نرسیده است .

سنائي‌ پس‌ از بازگشت‌ از سفر مكه‌ مدتي‌ در بلخ‌ بسر برد واز آنجا به‌ سرخس‌ و مرو و نيشابور رفت ‌. وي‌ در هر مكان‌ مدتي‌ به‌ سير و سلوك‌ و عرفان‌ پرداخت‌ و سرانجام‌ درغزنين‌ در سال‌ 545 هجری قمری‌ درگذشت‌ . سنائي‌ در دوره‌ اول‌ فعاليت‌ هاي‌ ادبي‌ خويش‌ شاعري‌ مداح‌ بود، روش‌ شاعران‌ غزنوي خاصه‌ عنصري‌ و فرخي را تقليد مي‌كرد. در دوره‌ دوم‌ كه‌ دوره‌ تغيير حال‌ و تكامل‌ معنوي‌ او بود به‌ معارف‌ و حقايق‌ عرفاني‌ و حكمي‌ و انديشه‌ هاي‌ ديني‌، زهد كه‌ با بياني‌ شيوا و استوار اداء ميشد پرداخت‌ و در نوع‌ خود اولين‌ شاعر فارسی و دری‌ پس‌ از اسلام‌ بشمار مي‌رود كه‌ حقايق‌ عرفاني‌ و معاني‌ تصوف‌ را در قالب‌ شعر به‌ كار برد.

سنائي‌ براي‌ اثبات‌ مقاصد خود و اصطلاحات‌ وافر و علمي‌ از علوم‌ مختلف‌ زمان‌ كه‌ در همه‌ آنها صاحب‌ اطلاع‌ بوده‌ استفاده‌ كرده‌ است‌ و لذا بسياري‌ از ابيات‌ او دشوار و محتاج‌ شرح‌ و تفسيراست‌. اين‌ روش‌ كه‌ سنائي‌ در پيش‌ گرفت‌ مبدأ تحول‌ بزرگي‌ در شعر فارسي‌ و دری شد و يكي‌ از علل‌ انصراف‌ شعر از امور ساده‌ و توضيحات‌ عادي‌ و توجه‌ شعرا به‌ مسائل‌ مشكل‌ وسرودن‌ قصائد طولاني‌ در زهد، خطابه‌، حكمت‌، عرفان‌ و اخلاق‌ از اين‌ زمان‌ آغاز شد. از شعراي‌ معاصري‌ وي‌ مسعود سعد سلمان‌، عثمان‌ مختاري‌، سيد حسن‌ غزنوي‌، معزي‌ انوري و سوزني‌ را مي‌ توان‌ نام‌ برد.

فعلا آرامگاه سنائی غزنی در دو کیلومتری شمال غرب مرکز غزنه باستان قرار دارد که روزانه صدها تن برای زیارت  این شخص عارف عالی مقام در دیار سنائی می آید و از ملک سنائی بزرگ دیدار مینمایند.

 طوریکه سنائی غزنوی فرموده است:

بسکه شنیدی صفت روم و چین ***** خیز بیـــــا ملک سنائی ببـین

 

آثار مهم سنائی غزنوی :

مهمترين‌ آثار سنايي‌ غزنوي‌ عبارت‌ است‌ از: - حديقه‌ الحقيقه‌ و شريعه‌ الطريقه‌ - سير العباد الي‌ المعاد - ديوان‌ قصايد و غزليات‌ - عقل‌ نامه‌ - طريق‌ التحقيق‌ - تحريمه‌القلم‌ - مكاتيب‌ سنائي‌ - كارنامه‌ بلخ‌ - عشق‌ نامه - رساله مقدمه نثری - سنائي‌ آبا و...

این مرد بزرگ را عدهء از بزرگان و شعراء زمانش مرثیه ملقب کرده اند که اینک از آن جمله یک قطعه :


           مرد سنائی نه امـــانا که مرد      

                                           مردن آن خواجه نه کارســــــت خــرد

           جان گــــــرامی به پدر باز داد

                                           کالبُــــــد تیره به مــــــــــادر سپـــــرد

           آن ملـــکی به ملکی باز رفت

                                           زنده کنون شد که توگـــــــــوئی بمرد

           کاه نبـــود او که به بادی پرید

                                           آب نبود او که به سر مــــــــــا فسرد

           گنج زری بود درین خــاک دان

                                           که او دو جهان را به جوی می شمرد

                            قالب خاکی سوی خاکی فگنـد

                            جان خرد سوی ســـــموات برد

 

سنائی غزنوی مقام بسیار بلند و عالی در عرصه سرودن شعر فارسی و تصوفی در میان شعراء فارسی و دری را از خود نموده بود.

از طرف علماء و حکماء لقب حکیم و صوفیه به او داده شده بود و از جمع عرفاء او شیخ خوانده میشد.

شعراء زمان او به وی اعتقاد کامل داشته و او را توصیف نموده اند.

فضل بن یحیی مشهور به عارف زرگر یکی از علاقمندان دوره وی در وصف او چنین گوید .

 

شعر تو روحانیان گر بشنود از روی صدق

بانگ برخیزد از ایشان که سنائی مرحباء 

***

حجتی برخلق عالم زین فعل خوب خویش

شاعر بی ذل و طــــــمع و پارساء بی ریاء

 

بعداز وفات سنائی غزنوی بزرگان و صوفیان حد وی و بعداز وی او را گرامی دانستند و از شاه کار های او استقبال کرده اند.

گفتنی است که خداوندگار بلخ مولانای بزرگ جلال الدین بلخی در کتاب مثنوی معنوی از وی ستایش کرده و به عنوان پیروی از او سروده است.

 

عطار روح بود و سنائی دو چشم او

ما از پی سنائی و عطــــــــار آمدیم

 

و نیز در جای دیگر آورده است :

 

ترک جوشی کرده ام من نا تمام

از حکیم غــــــــزنوی بشنو تمام

 

حکیم غزنی در زمان شهرت خود هم  زندگی خود را بافقر بسر میبرد در حالیکه از مقام بسیار بلندی برخور دار بود .

سنائی غزنوی حتی در اشعارخود از کم نفسی اش ذکر کرده است و گفته :

 

چـون کبــوتر نشوم بهره کس بهر شکم

گردون افزاشته زانم ز همالان چو کلنگ

 

سنائی غزنوی در ضمن آنکه از خانواده بسیار بزرگ بوده ولی  بسیار اندک روی قوم و نژاد میچرخیده است.

چنانچه گوید:

مرد کز روی خرد فخــــر آرد از روم چـــــین

به که از روی نسبت کبر آرد از شام و حجاز

 

در جای دیگری اشعار وی تشویقگر در عرصه علم و ادب میباشد.

که فرموده است :

 

جــان ز دانش کن مزین تا شوی زیبا از آنک

زیب کی گیــــــرد عمارت بی نظام دستیاز

 

گفتنی است که سنائی غزنوی (رح) در زمانش یک شخص متقد و پایدار در عرصه دین داری بوده که از اثر آن دربین بزرگان و عرفا بسیار نیکو شمرده میشود .

همچنان گفته می شود که سنائی غزنوی بجز از شعر شاعری به علوم دیگری هم حاکم بوده که در بخش ادبیات ، فقه ،و تفسیرشریف  استاد بشمار میرفته و در علوم دیگر مثل حکمت ، کلام ، فلسفه ، هیئت نجوم ، هندسه و طب تجربه کافی داشته :

همچنان در کتاب حدیقه الحقیقه یک فصل به تعبیر خواب اختصاص یافته که در شیوه نظم کشانده شده است و نیز در جای دیگری فصلی را برای خوانندگاه در رابطه به طب نوشته که در آن بیش از پنجا مرض نام برده شده  که این خود نمایانگر است که او درین فنون نیز آگاهی داشته است.

در آخر نمونه کلام وی را برای شما به نمایش میگذاریم:

 

چـــــــون درد عاشـــــــقی در جهــــان درد نیست

                                       تا درد عاشـــــــقی نچشت مرد مــــــــــرد نیست

آغـــــاز عشــــــق یک نظرش با حـــــــلاوت است

                                       انجام عشق جـــــــــز غم جز آه ســــــــرد نیست

عشق آتشی است در دل و آبی است در دوچشم

                                       به هرکه عشق جفت است زین هر دو فرد نیست

شــــهدیست با شرنگ و نشاطی اســـــت با تعب

                                       داروی درد ناک اســـــــت آنرا کـه درد نیســـــــت

                      آنکس که عشق بازد و جــــــان بزد و جـــــــــهان

                      بنمای عاشــــــقی که رخ از عشـــــق زرد نیست

 

نویسده عبدالصبور "حمیدی" غزنوی

جمع اوری شده از منابع مختلف

 

Subscribe to comments feed نظرات (0 نوشته شد):

مجموعه نتایج: | نمایش:

نظر خود را بنویسید comment

  • Bold
  • Italic
  • Underline
  • Quote

لطفا کد امنیتی را وارد کنید:

  • email ارسال به دوستان
  • print نسخه چاپی
  • Plain text نسخه ساده
برچسب
برچسبی برای این خبر وجود ندارد
ارزیابی این خبر
0